Τεύχος 6

EDITORIAL

Το ανά χείρας έκτο τεύχος του περιοδικού Εικοστός Αιώνας είναι αφιερωμένο ως επί το πλείστον σε πτυχές της ιστορίας της φυλακής Επταπυργίου (Γεντί Κουλέ) Θεσσαλονίκης. Πιο συγκεκριμένα, οι οκτώ από τις δέκα συμβολές του τεύχους φωτίζουν διαδρομές της μακραίωνης ιστορίας…

Περισσότερα

Επταπυργιο: Η ιστορια της φυλακης και η εμπειρια του εγκλεισμου

Η μακρά διάρκεια του αυταρχισμού: Οι πολιτικοί κρατούμενοι στην Ελλάδα του 20ού αιώνα

Συνήθως σκεφτόμαστε τις πολιτικές διώξεις και τους πολιτικούς κρατούμενους ως μια αναμενόμενη συνέπεια των λεγόμενων «ανώμαλων» περιόδων της ελληνικής ιστορίας. Για παράδειγμα, συζητάμε για τη δικτατορία των συνταγματαρχών και ανάμεσα στις άλλες πολιτικές ...

Οθωμανικές φυλακές: το Yedi Kule ως τόπος εγκλεισμού στην οθωμανική Θεσσαλονίκη

Η εισαγωγή της στερητικής της ελευθερίας ποινής, δηλαδή της φυλάκισης, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ακολούθησε, έστω και ετεροχρονισμένα, την προνεωτερική εξέλιξη του δικαιϊκού συστήματος στη μεσαιωνική Ευρώπη. Γενικότερα, η μεταχείριση των παραβατών διαχρονικά πέρασε από τη φάση της βαρβαρότητας, ...

Στρατόπεδο συγκέντρωσης Παύλου Μελά - Εγκληματικές Φυλακές Επταπυργίου: «Βίοι παράλληλοι» κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής

Το 1958 ο πενηντατριάχρονος Paul Härtel ζούσε σε μια πόλη της Βαυαρίας, ήταν παντρεμένος και είχε ένα παιδί έξι ετών. Μέχρι τότε οι μνήμες του πολέμου ήταν γι’ αυτόν μια καθαρά ιδιωτική υπόθεση, που δεν ήταν διατεθειμένος να μοιραστεί με…

«Εις τον συνήθη τόπον...»: Οι εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων στο Επταπύργιο την περίοδο του εμφυλίου πολέμου

«Στο Επταπύργιο μπορείς να μυρίσεις μπόλικο αίμα. Σε μια χθαμαλή πλαγιά, πίσω από τη βορειοανατολική του πλευρά, τα πτώματα πάνε κι έρχονται, για άλλη μια φορά στην πτωματένια ιστορία του» ...

Η μουσική στους τόπους κράτησης: μια ιδιότυπη μορφή αντίστασης και ελευθερίας στην περίοδο της απριλιανής δικτατορίας

Κατά την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974), οι φυλακές και τα στρατόπεδα εξορίας λειτούργησαν ως χώροι όχι μόνο καταστολής αλλά και συγκρότησης πολιτικών υποκειμενικοτήτων, όπου η καθημερινή εμπειρία της κράτησης διαμόρφωνε ιδιαίτερες μορφές συλλογικής έκφρασης. Σε αυτό το πλαίσιο, το πολιτικό…

Το Επταπύργιο (προσ)καλεί τον 21ο αιώνα και προκαλεί την αρχαιολογία

Καθώς εισέρχεται κανείς στο μνημείο του Επταπυργίου στην Ακρόπολη της Θεσσαλονίκης, το βλέμμα αγκιστρώνεται στην κεντρική του πύλη. Ισχυρό οπτικό ερέθισμα αποτελούν η μαρμάρινη επιγραφή του πρώτου Οθωμανού διοικητή της Θεσσαλονίκης, Τσαούς Μπέη, και παραδίπλα μαρμάρινο θωράκιο βυζαντινής εποχής ...

Περιήγηση στον χώρο των Φυλακών Επταπυργίου: Υλικές εκφάνσεις της ατομικής και συλλογικής μνήμης

«Εφθάναμεν... Ήτο η ώρα 12 τουρκιστί. Εδώ, το φρούριον υψηλόν, τρομακτικόν, μυστηριώδες, εκεί κάτω εις την πόλιν, η ζωή, η φαιδρότης, η διασκέδασις... Ο τάφος των ζώντων, ανοίγετο δι’ εμέ. Ο ήλιος έδυε. Και η νεότης μου επρόκειτο να δύση…

Το Επταπύργιο σήμερα

Το Επταπύργιο, γνωστό κατά την οθωμανική περίοδο ως Γεντί Κουλέ, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα οχυρωματικά συγκροτήματα της Θεσσαλονίκης και συγχρόνως συνιστά ένα μνημείο με πολυεπίπεδη ιστορική και συμβολική σημασία. Από οχυρωματικό έργο και τόπος εγκλεισμού, σήμερα έχει μετατραπεί…

ΑΡΘΡΑ

Μνημεία που παραπέμπουν στον ελληνικό εμφύλιο (1946-1949) σε ιδιωτικούς χώρους και κοιμητήρια της Κεφαλονιάς

Στην Κεφαλονιά έχουν καταγραφεί 57 μνημεία που αναφέρονται σε γεγονότα της δεκαετίας του 1940. Ορισμένα από αυτά είναι τοποθετημένα σε αυλές σπιτιών ή κοιμητήρια και παραπέμπουν στον ελληνικό εμφύλιο και σε πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτόν.[1] Για τις ανάγκες αυτής…

Ευσεβισμός και θρησκευτικό έντυπο στην Ελλάδα του 20ού αιώνα: λειτουργίες και πρακτικές

Το θρησκευτικό έντυπο, όπως το γνωρίζουμε, είναι γέννημα της πρώιμης νεωτερικότητας, και ειδικότερα της προτεσταντικής Μεταρρύθμισης. Αυτό δεν σημαίνει ότι πριν από τον Λούθηρο δεν υφίσταται καταγεγραμμένος θρησκευτικός λόγος. Απεναντίας, ο χριστιανισμός στηρίχτηκε εξαρχής ..

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΕΣ

Χαρτογράφηση των κατοχικών απωλειών, ογδόντα χρόνια μετά

Στράτος Ν. Δορδανάς - Μενέλαος Χαραλαμπίδης (επιμ.), Η μακρά νύχτα της Κατοχής. Ανθρώπινες απώλειες και υλικές καταστροφές στην Ελλάδα, 1941-1944, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2025, σελ. 470

Περισσότερα
Ανάμεσα σε δύο κόσμους: γάμος, μετανάστευση, επιβίωση

Robin Judd, Between Two Worlds: Jewish War Brides after the Holocaust, The University of North Carolina Press, Τσάπελ Χιλ 2023, σελ. 256

Περισσότερα
Υποκειμενικότητα, σιωπή και κοινωνική καταπίεση: Ιστορικοποιώντας τις ανδρικές ομοερωτικές σχέσεις στη μεταπολεμική Ελλάδα

Κώστας Γιαννακόπουλος, Ανδρικές ομοερωτικές σχέσεις στη μεταπολεμική Ελλάδα, Εκδόσεις Ψηφίδες, Θεσσαλονίκη 2024, σελ. 264

Περισσότερα